Antibiotikët janë ndër zbulimet më të rëndësishme të mjekësisë moderne. Që nga përdorimi i penicilinës në vitet 1940, ata kanë shpëtuar qindra miliona jetë dhe kanë bërë të mundura procedura që sot i marrim si të mirëqena: operacionet kirurgjikale, trajtimin e kancerit me kimioterapi, transplantet dhe kujdesin për foshnjat e lindura para kohe.

Por kjo mbrojtje po dobësohet. Bakteret po zhvillojnë rezistencë ndaj antibiotikëve më shpejt se sa po zbulohen barna të reja. Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) e rendit rezistencën ndaj antimikrobikëve ndër kërcënimet më të mëdha për shëndetin global.

Çfarë tregojnë të dhënat

Në shtator 2024, revista mjekësore The Lancet publikoi analizën më të gjerë deri më sot mbi ndikimin e rezistencës ndaj antibiotikëve, e realizuar nga projekti ndërkombëtar GRAM. Sipas studimit:

  • në vitin 2021, rreth 1,14 milionë vdekje në botë ishin drejtpërdrejt të shkaktuara nga infeksione rezistente ndaj antibiotikëve;
  • rreth 4,7 milionë vdekje ishin të lidhura me to;
  • nëse tendencat vazhdojnë, deri në vitin 2050 numri vjetor i vdekjeve të shkaktuara drejtpërdrejt mund të arrijë rreth 1,9 milionë;
  • në total, mbi 39 milionë njerëz mund të vdesin drejtpërdrejt nga infeksione rezistente mes viteve 2025 dhe 2050.

Studimi gjeti gjithashtu se vdekjet te fëmijët nën pesë vjeç janë ulur ndjeshëm falë vaksinave dhe përmirësimit të kujdesit, ndërsa rreziku më i madh po zhvendoset te të moshuarit.

Si krijohet rezistenca

Rezistenca është një proces natyror evolutiv. Kur bakteret ekspozohen ndaj një antibiotiku, shumica vdesin, por disa mund të kenë mutacione që i ndihmojnë të mbijetojnë. Këto baktere shumohen dhe mund t’ua transferojnë gjenet e rezistencës edhe baktereve të tjera.

Përdorimi i tepërt dhe i gabuar i antibiotikëve e përshpejton këtë proces. Shembujt më të zakonshëm janë:

  • marrja e antibiotikëve për infeksione virale, si gripi ose ftohja e zakonshme, ku antibiotikët nuk kanë asnjë efekt;
  • ndërprerja e trajtimit ose marrja e dozave të gabuara pa udhëzim mjekësor;
  • vetëmjekimi, përfshirë përdorimin e antibiotikëve të mbetur nga një trajtim i mëparshëm ose të marrë pa recetë;
  • përdorimi masiv në blegtori, veçanërisht kur antibiotikët përdoren për të nxitur rritjen e kafshëve ose për parandalim masiv.

Studime të ndryshme në vendet e Ballkanit Perëndimor kanë treguar se antibiotikët shpesh merren pa recetë, edhe pse ligji e kërkon atë. Ky është një problem që mund të adresohet përmes zbatimit më të rreptë të rregullave në farmaci dhe edukimit të publikut.

Qasja “Një Shëndet”

Rezistenca ndaj antibiotikëve nuk kufizohet te spitalet. Bakteret rezistente dhe gjenet e tyre qarkullojnë mes njerëzve, kafshëve, ushqimit dhe mjedisit, përmes ujërave të ndotura, plehrave organike dhe zinxhirit ushqimor. Për këtë arsye, OBSH-ja dhe organizatat ndërkombëtare promovojnë qasjen “Një Shëndet” (One Health), e cila kërkon bashkëpunim mes mjekësisë humane, veterinarisë, bujqësisë dhe mbrojtjes së mjedisit.

Bashkimi Evropian ka ndaluar prej vitesh përdorimin e antibiotikëve si nxitës të rritjes në blegtori dhe ka kufizuar më tej përdorimin e tyre parandalues.

Pse ka kaq pak antibiotikë të rinj

Zhvillimi i një antibiotiku të ri zgjat shumë vite dhe kushton shumë. Paradoksalisht, antibiotikët e rinj duhet të përdoren sa më pak që të jetë e mundur, për të ruajtur efikasitetin e tyre. Kjo do të thotë shitje të ulëta, gjë që i bën ata më pak tërheqës për kompanitë farmaceutike. Disa vende po eksperimentojnë me modele të reja financimi, ku qeveritë paguajnë për qasjen në një antibiotik, pavarësisht sasisë së përdorur.

Reagimi ndërkombëtar

Në shtator 2024, Asambleja e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara miratoi një deklaratë politike për rezistencën ndaj antimikrobikëve, me synimin për të ulur me 10 për qind vdekjet e lidhura me të deri në vitin 2030. Deklarata thekson rëndësinë e aksesit në antibiotikë për vendet me të ardhura të ulëta, ku shumë njerëz ende vdesin sepse nuk kanë fare qasje në trajtim, jo për shkak të rezistencës.

Çfarë mund të bëjë secili

  • Merrni antibiotikë vetëm kur jua përshkruan mjeku.
  • Ndiqni udhëzimet e mjekut për dozën dhe kohëzgjatjen e trajtimit.
  • Mos përdorni antibiotikë të mbetur nga trajtimet e mëparshme dhe mos ua jepni të tjerëve.
  • Mos kërkoni antibiotikë për gripin ose ftohjen.
  • Kujdesuni për higjienën e duarve dhe vaksinohuni sipas rekomandimeve, sepse parandalimi i infeksioneve ul nevojën për antibiotikë.

Përfundim

Rezistenca ndaj antibiotikëve është një krizë e ngadaltë, që nuk bën zhurmë si një pandemi, por që mund të ketë pasoja po aq të rënda. Pa masa, infeksionet që sot trajtohen lehtë mund të bëhen përsëri vdekjeprurëse. Zgjidhja kërkon përpjekje në shumë nivele: nga përdorimi i përgjegjshëm i barnave nga secili prej nesh, te rregullat në bujqësi dhe investimet në kërkimin shkencor.

Ky artikull ka karakter informues dhe nuk zëvendëson këshillën mjekësore. Për çdo trajtim, konsultohuni me mjekun tuaj.