Në gusht 2014, kancelarja gjermane Angela Merkel priti në Berlin udhëheqësit e gjashtë vendeve të Ballkanit Perëndimor. Qëllimi i deklaruar ishte i thjeshtë: në një kohë kur zgjerimi i Bashkimit Evropian kishte ngecur, rajoni duhej të mbahej në rrugën evropiane përmes bashkëpunimit konkret mes vetë vendeve të tij. Kështu lindi Procesi i Berlinit.

Më shumë se dhjetë vite më vonë, nisma vazhdon me samite të rregullta vjetore. Çfarë ka arritur, dhe cilat janë kufijtë e saj?

Si funksionon

Procesi i Berlinit nuk është një organizatë me statut dhe buxhet të vetin. Ai është një format bashkëpunimi ndërqeveritar, ku marrin pjesë gjashtë vendet e Ballkanit Perëndimor (Shqipëria, Bosnja dhe Hercegovina, Kosova, Mali i Zi, Maqedonia e Veriut dhe Serbia), disa shtete anëtare të BE-së, Mbretëria e Bashkuar dhe institucionet evropiane.

Çdo vit, një vend pritës organizon samitin kryesor, i paraprirë nga takime ministrore, forume të shoqërisë civile, të rinjve dhe të bizneseve. Në tetor 2023, samiti u mbajt për herë të parë në një vend të Ballkanit Perëndimor, në Tiranë. Në vitin 2024, samiti u rikthye në Berlin, për të shënuar dhjetëvjetorin.

Arritjet konkrete

Zyra Rajonale për Bashkëpunimin Rinor

Një nga rezultatet më të qëndrueshme është Zyra Rajonale për Bashkëpunimin Rinor (RYCO), e themeluar në vitin 2016 me seli në Tiranë. Zyra financon shkëmbime dhe projekte që bashkojnë të rinj nga vende të ndryshme të rajonit, shpesh nga komunitete që kanë pasur pak kontakt me njëri-tjetrin.

Lidhshmëria

Procesi e vendosi infrastrukturën në qendër të agjendës. Përmes “Agjendës së Lidhshmërisë”, u përzgjodhën projekte prioritare në transport dhe energji, të financuara pjesërisht me grante evropiane dhe kredi nga institucionet financiare ndërkombëtare. Disa projekte kanë përparuar ndjeshëm, ndërsa të tjerat kanë ecur ngadalë për shkak të procedurave, shpronësimeve ose mungesës së bashkëfinancimit.

Roaming-u rajonal

Që nga korriku i vitit 2021, qytetarët e rajonit mund të përdorin telefonin në vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor pa tarifa shtesë roaming-u, në bazë të një marrëveshjeje rajonale. Më pas, operatorët nga rajoni dhe BE-ja u zotuan për ulje graduale të tarifave të roaming-ut mes dy hapësirave, një proces që vazhdon.

Tregu i Përbashkët Rajonal

Në samitin e Sofjes në vitin 2020, udhëheqësit miratuan planin e veprimit për Tregun e Përbashkët Rajonal, me synimin për të lehtësuar lëvizjen e mallrave, shërbimeve, kapitalit dhe njerëzve brenda rajonit, sipas rregullave të BE-së. Ky treg u bë më vonë një nga shtyllat e Planit të Rritjes.

Marrëveshjet për lëvizjen

Në samitin e Berlinit të nëntorit 2022, vendet e rajonit nënshkruan tri marrëveshje për lëvizjen: udhëtimin brenda rajonit vetëm me letërnjoftim, njohjen e diplomave universitare dhe njohjen e kualifikimeve profesionale për mjekët, stomatologët dhe arkitektët. Këto marrëveshje u përshëndetën si rezultatet më konkrete për qytetarët që nga fillimi i procesit.

Kufijtë e procesit

Megjithë arritjet, Procesi i Berlinit përballet me disa kritika të vazhdueshme:

  • Zbatimi i pabarabartë. Marrëveshjet e nënshkruara duhet të ratifikohen dhe zbatohen nga çdo vend. Ritmi i ratifikimit ka qenë i ndryshëm, dhe disa marrëveshje kanë mbetur për kohë të gjatë pa u zbatuar plotësisht.
  • Mosmarrëveshjet politike. Marrëdhëniet mes Kosovës dhe Serbisë, si dhe kontestet e tjera dypalëshe, kanë bllokuar ose ngadalësuar vendime të caktuara. Për shembull, diskutimet për emërtimet dhe përfaqësimin kanë shoqëruar shpesh takimet.
  • Rreziku i zëvendësimit. Disa analistë kanë paralajmëruar se bashkëpunimi rajonal nuk duhet të shihet si alternativë e anëtarësimit në BE, por si përgatitje për të.

Pse ka ende rëndësi

Procesi i Berlinit ka mbijetuar ndryshime qeverish në Gjermani dhe në rajon, si dhe periudha të gjata stanjacioni në zgjerim. Kjo e bën atë një nga platformat më të qëndrueshme për dialog rajonal. Në kontekstin e ri, ku zgjerimi është rikthyer në agjendën evropiane, roli i tij mund të ndryshojë: nga një zëvendësim i përkohshëm i perspektivës evropiane, në një mekanizëm që ndihmon vendet të përgatiten për tregun e përbashkët.

Përfundim

Një dekadë pas nisjes, Procesi i Berlinit ka sjellë rezultate konkrete që qytetarët i ndiejnë, si roaming-u rajonal dhe udhëtimi me letërnjoftim, si dhe institucione rajonale që funksionojnë. Në të njëjtën kohë, ai tregon kufijtë e bashkëpunimit vullnetar kur mosmarrëveshjet politike mbeten të pazgjidhura. Për rajonin, sfida është t’i shndërrojë marrëveshjet e nënshkruara në praktikë të përditshme.