Më 9 shkurt 2025, qytetarët e Kosovës votojnë për Kuvendin e ri. Për shumë votues, sidomos për ata që votojnë për herë të parë, rregullat e sistemit zgjedhor mund të duken të ndërlikuara: si ndahen ulëset, pse disa parti me pak vota hyjnë në Kuvend e disa jo, dhe çfarë ndodh pas ditës së votimit.

Ky udhëzues shpjegon bazat e sistemit, pa hyrë në garën politike.

Kuvendi me 120 ulëse

Kuvendi i Kosovës ka 120 deputetë, të cilët zgjidhen për një mandat katërvjeçar. Kosova funksionon si një zonë e vetme zgjedhore: votat e të gjithë vendit, përfshirë ato të diasporës, numërohen së bashku dhe ulëset ndahen në mënyrë proporcionale sipas rezultatit kombëtar.

Nga 120 ulëset, 20 janë të garantuara për komunitetet joshumicë:

  • 10 ulëse për komunitetin serb;
  • 10 ulëse për komunitetet e tjera: boshnjak, turk, rom, ashkali, egjiptian dhe goran, sipas një ndarjeje të përcaktuar me ligj.

Këto ulëse garantojnë përfaqësim për komunitetet më të vogla, pavarësisht numrit të votave që marrin partitë e tyre.

Pragu zgjedhor

Për të marrë pjesë në ndarjen e 100 ulëseve të tjera, një parti ose koalicion duhet të marrë të paktën 5 për qind të votave të vlefshme. Partitë që mbeten nën prag nuk marrin asnjë ulëse, dhe votat e tyre në praktikë nuk përkthehen në përfaqësim.

Pragu nuk vlen në të njëjtën mënyrë për subjektet që përfaqësojnë komunitetet joshumicë, të cilat konkurrojnë për ulëset e garantuara.

Si ndahen ulëset

Pas numërimit, ulëset ndahen mes subjekteve që kanë kaluar pragun, proporcionalisht me votat e tyre, duke përdorur metodën matematikore Sainte-Laguë. Metoda synon që raporti mes votave dhe ulëseve të jetë sa më i drejtë, duke mos favorizuar tepër as partitë e mëdha, as ato të voglat.

Kjo do të thotë se një parti me 40 për qind të votave nuk merr automatikisht 40 për qind të ulëseve. Nëse një pjesë e konsiderueshme e votave shkon për parti që nuk e kalojnë pragun, partitë që hyjnë në Kuvend marrin një pjesë më të madhe të ulëseve sesa përqindja e tyre e votave.

Listat e hapura dhe votat preferenciale

Kosova përdor lista të hapura. Votuesi zgjedh fillimisht një parti ose koalicion dhe më pas mund të japë vota preferenciale për kandidatë brenda listës së atij subjekti. Renditja përfundimtare e kandidatëve në listë përcaktohet nga numri i votave personale që marrin, jo nga renditja fillestare e partisë.

Kjo i jep votuesit më shumë ndikim mbi atë se kush ulet në Kuvend, por rrit edhe konkurrencën brenda të njëjtës parti.

Kuota gjinore

Ligji kërkon që të paktën 30 për qind e kandidatëve në çdo listë të jenë të gjinisë më pak të përfaqësuar. Po ashtu, nëse pas ndarjes së ulëseve sipas votave preferenciale një subjekt nuk arrin 30 për qind përfaqësim të grave, kandidati i fundit i gjinisë së mbipërfaqësuar zëvendësohet nga kandidatja e radhës, derisa të arrihet kuota.

Votimi i diasporës

Qytetarët e Kosovës jashtë vendit mund të votojnë me postë, pas regjistrimit paraprak. Legjislacioni i ri zgjedhor ka parashikuar edhe votimin në disa përfaqësi diplomatike dhe konsullore. Votat e diasporës shtohen në rezultatin kombëtar, prandaj ato mund të ndikojnë në ndarjen e ulëseve, veçanërisht kur diferencat mes partive janë të vogla.

Numërimi i votave me postë dhe atyre me kusht zgjat më shumë se numërimi në vendvotime, prandaj rezultati përfundimtar mund të ndryshojë lehtë nga rezultatet paraprake të natës së zgjedhjeve.

Çfarë ndodh pas zgjedhjeve

Pas certifikimit të rezultatit nga Komisioni Qendror i Zgjedhjeve, Presidentja thërret seancën konstituive të Kuvendit. Deputetët zgjedhin fillimisht Kryetarin e Kuvendit dhe nënkryetarët.

Më pas, Presidentja, pas konsultimit me partinë ose koalicionin fitues, propozon kandidatin për kryeministër. Qeveria zgjidhet nëse merr të paktën 61 vota, pra shumicën e të gjithë deputetëve. Nëse votimi i parë dështon, Kushtetuta parashikon një përpjekje të dytë. Nëse edhe ajo dështon, shpallen zgjedhje të reja.

Për shkak të pragut të 61 votave, formimi i qeverisë shpesh kërkon koalicione, përfshirë mbështetjen e deputetëve të komuniteteve joshumicë.

Shumica e dyfishtë

Disa vendime kërkojnë më shumë se shumicë të thjeshtë. Ligjet me interes vital për komunitetet, si ato për gjuhën, trashëgiminë kulturore ose arsimin, kërkojnë edhe shumicën e deputetëve të komuniteteve joshumicë. Ndryshimet e Kushtetutës kërkojnë dy të tretat e të gjithë deputetëve dhe dy të tretat e deputetëve të komuniteteve joshumicë.

Përfundim

Sistemi zgjedhor i Kosovës kombinon përfaqësimin proporcional me mbrojtje të veçanta për komunitetet dhe me lista të hapura që i japin votuesit fjalën mbi kandidatët. Për votuesin, tri gjëra kanë rëndësi: vota për partinë përcakton sa ulëse merr ajo, vota preferenciale përcakton kush i zë ato ulëse, dhe pragu prej 5 për qind përcakton kush hyn fare në Kuvend. Pas numërimit, gara vazhdon në Kuvend, ku nevojiten 61 vota për të formuar qeverinë.