Kur ChatGPT u bë publik në fund të vitit 2022, debati për inteligjencën artificiale u zhvendos brenda natës nga laboratorët te zyrat. Për herë të parë, një mjet i përdorshëm nga kushdo mund të shkruante email-e, të përmblidhte dokumente, të përkthente tekste dhe të shkruante kod. Më shumë se dy vite më vonë, pyetja nuk është më nëse IA gjeneruese do të ndikojë në punë, por si dhe në cilat punë.

Çfarë thonë studimet

Ekspozimi është më i madh në punët e zyrës

Ndryshe nga valët e mëparshme të automatizimit, të cilat prekën kryesisht punët fizike dhe rutinë në fabrika, IA gjeneruese prek më shumë punët njohëse: shkrimin, analizën, komunikimin dhe përpunimin e informacionit.

Sipas një analize të Fondit Monetar Ndërkombëtar të publikuar në janar 2024, rreth 40 për qind e punësimit global është i ekspozuar ndaj inteligjencës artificiale, ndërsa në ekonomitë e përparuara kjo shifër arrin rreth 60 për qind. “I ekspozuar” nuk do të thotë “i zëvendësuar”: në shumë raste, IA mund t’i plotësojë punëtorët, duke i ndihmuar të jenë më produktivë.

Organizata Ndërkombëtare e Punës arriti në një përfundim të ngjashëm në vitin 2023: punët administrative dhe të sekretarisë janë më të ekspozuarat, por për shumicën e profesioneve efekti më i mundshëm është transformimi i detyrave, jo zhdukja e plotë e punës.

Produktiviteti rritet, sidomos te fillestarët

Një nga studimet më të cituara, nga studiues të Stanford-it dhe MIT-it, analizoi punonjësit e një qendre mbështetjeje për klientët që përdorën një asistent IA. Produktiviteti mesatar u rrit me rreth 14 për qind. Rritja më e madhe, rreth një e treta, u pa te punonjësit e rinj dhe me më pak përvojë. Asistenti, në thelb, ua përcillte atyre praktikat më të mira të kolegëve më me përvojë.

Studime të tjera në shkrim, programim dhe konsulencë kanë gjetur përmirësime të ngjashme në shpejtësi, por edhe një paralajmërim: kur detyra del jashtë asaj që IA di të bëjë mirë, përdoruesit që i besojnë verbërisht mund të bëjnë më shumë gabime.

Cilat detyra po ndryshojnë

  • Shkrimi dhe komunikimi: draftet e para të email-eve, raporteve, njoftimeve dhe materialeve të marketingut.
  • Përmbledhja dhe kërkimi: leximi i dokumenteve të gjata, përmbledhja e takimeve, gjetja e informacionit në baza të brendshme të dhënash.
  • Përkthimi: përkthime të shpejta, që kërkojnë ende rishikim nga njerëzit, veçanërisht për gjuhë më pak të përfaqësuara si shqipja.
  • Programimi: gjenerimi i kodit, shpjegimi i kodit ekzistues dhe shkrimi i testeve. Siç e shpjegojmë te artikulli për industrinë e TIK-ut në Kosovë, kjo ka pasoja të drejtpërdrejta për kompanitë që shesin orë programimi.
  • Shërbimi ndaj klientit: chatbot-ë që trajtojnë pyetjet e thjeshta dhe asistentë që ndihmojnë punonjësit me pyetjet e vështira.

Rreziqet

Gabimet me pamje bindëse

Modelet gjuhësore mund të prodhojnë informacion të pasaktë me ton plotësisht të sigurt, dukuri e njohur si “halucinacion”. Në kontekste ligjore, mjekësore ose financiare, kjo mund të ketë pasoja serioze. Rregulli bazë mbetet: çdo rezultat i rëndësishëm duhet verifikuar.

Të dhënat konfidenciale

Futja e dokumenteve të brendshme, të dhënave të klientëve ose informacionit personal në mjete publike të IA-së mund të shkelë rregullat e privatësisë dhe kontratat. Shumë kompani kanë nxjerrë rregulla të brendshme për çfarë lejohet të ndahet dhe me cilat mjete.

Pabarazia

Nëse përfitimet e produktivitetit shkojnë kryesisht te kompanitë dhe te punëtorët me shkathtësi më të larta, IA mund të thellojë pabarazitë. Nga ana tjetër, studimet që tregojnë përfitime më të mëdha për fillestarët sugjerojnë se efekti mund të jetë edhe i kundërt, nëse mjetet përdoren mirë.

Rregullimi

Në BE, përdorimi i IA-së në punësim, si përzgjedhja e CV-ve ose vlerësimi i punonjësve, klasifikohet si me rrezik të lartë sipas Aktit të BE-së për Inteligjencën Artificiale, me detyrime të rrepta për transparencë dhe mbikëqyrje njerëzore.

Si të përgatitemi

Për punonjësit, këshillat e ekspertëve janë të ngjashme:

  1. Mësoni mjetet, por edhe kufijtë e tyre. Njohja praktike me IA-në po bëhet shkathtësi bazë në shumë profesione.
  2. Investoni në gjykim, jo vetëm në ekzekutim. Vlera e njeriut rritet aty ku duhet vendosur, verifikuar dhe marrë përgjegjësi.
  3. Mbani të dhënat të sigurta. Mos ndani informacion konfidencial me mjete që nuk janë miratuar nga punëdhënësi.

Për kompanitë, çelësi është të fillojnë me detyra konkrete, të matin rezultatet dhe të trajnojnë stafin, në vend që të blejnë mjete pa strategji.

Përfundim

IA gjeneruese nuk po i zhduk punët e zyrës brenda natës, por po ndryshon përmbajtjen e tyre. Detyrat e përsëritura të shkrimit, përmbledhjes dhe kërkimit po automatizohen pjesërisht, ndërsa gjykimi, komunikimi dhe përgjegjësia mbeten njerëzore. Fituesit e këtij tranzicioni do të jenë ata që mësojnë ta përdorin teknologjinë me kujdes, jo ata që e injorojnë ose i besojnë verbërisht.