Sa herë që kërkojmë diçka në internet, shikojmë një video ose i bëjmë një pyetje një chatbot-i, diku në botë ndizet një server. Këta serverë ndodhen në qendra të dhënash, ndërtesa të mëdha plot me kompjuterë që punojnë pa pushim dhe që kanë nevojë për sasi të mëdha energjie elektrike dhe ftohjeje.

Deri pak vite më parë, konsumi i tyre rritej relativisht ngadalë, sepse përmirësimet në efikasitet kompensonin rritjen e kërkesës. Inteligjenca artificiale e ndryshoi këtë ekuilibër.

Çfarë thonë të dhënat

Në prill 2025, Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë (IEA) publikoi një raport të posaçëm për energjinë dhe inteligjencën artificiale. Sipas raportit, qendrat e të dhënave konsumuan rreth 415 teravat-orë energji elektrike në vitin 2024, afërsisht 1,5 për qind e konsumit global.

Në skenarin bazë të IEA-së, ky konsum mund të arrijë rreth 945 teravat-orë deri në vitin 2030, pra më shumë se dyfishim brenda gjashtë vitesh. Inteligjenca artificiale është faktori kryesor i kësaj rritjeje.

Konsumi është shumë i përqendruar gjeografikisht. Shtetet e Bashkuara, Kina dhe Evropa përbëjnë pjesën dërrmuese të tij. Në disa vende, efekti është veçanërisht i dukshëm: në Irlandë, sipas Zyrës Qendrore të Statistikave, qendrat e të dhënave përdorën rreth një të pestën e energjisë elektrike të vendit në vitin 2023.

Pse IA konsumon kaq shumë energji

Trajnimi

Trajnimi i një modeli të madh gjuhësor kërkon mijëra procesorë grafikë (GPU) që punojnë paralelisht për javë ose muaj. Çdo gjeneratë e re modelesh ka qenë zakonisht më e madhe se e mëparshmja.

Përdorimi

Edhe pas trajnimit, çdo pyetje që i bëhet një modeli kërkon llogaritje. Kur qindra miliona njerëz përdorin këto shërbime çdo ditë, konsumi për përdorim mund të kalojë atë të trajnimit. Gjenerimi i imazheve dhe videove është veçanërisht intensiv.

Ftohja

Serverët prodhojnë nxehtësi. Sistemet e ftohjes mund të përbëjnë një pjesë të konsiderueshme të konsumit total të një qendre, si dhe të përdorin sasi të mëdha uji, një çështje e ndjeshme në rajonet që përballen me mungesë uji.

Si po reagon industria

Efikasiteti

Çipat e rinj janë më efikasë për çdo llogaritje. Qendrat moderne përdorin ftohje me lëng dhe dizajne që ulin energjinë e humbur. Treguesi PUE (Power Usage Effectiveness), që mat sa energji përdoret përtej vetë kompjuterëve, është përmirësuar ndjeshëm në dekadën e fundit te qendrat më moderne.

Efikasiteti ka edhe kufijtë e vet. Historia e teknologjisë tregon se kur diçka bëhet më e lirë dhe më efikase, përdorimi i saj shpesh rritet aq shumë sa konsumi total vazhdon të rritet.

Burimet e energjisë

Kompanitë e mëdha të teknologjisë janë ndër blerësit më të mëdhenj të energjisë së rinovueshme në botë, përmes kontratave afatgjata me parqe diellore dhe me erë. Në vitin 2024, disa prej tyre nënshkruan edhe marrëveshje për energji bërthamore. Microsoft ra dakord për të blerë energji nga rihapja e një reaktori në centralin e Three Mile Island në SHBA, ndërsa kompani të tjera investuan në reaktorë të vegjël modularë të së ardhmes.

Vendndodhja

Qendrat e të dhënave po ndërtohen gjithnjë e më shumë aty ku ka energji të lirë dhe të pastër, klimë të ftohtë dhe rrjet elektrik të fortë, si në vendet nordike. Në të njëjtën kohë, disa qytete dhe rajone kanë kufizuar lidhjet e reja, sepse rrjeti nuk përballon dot kërkesën.

Çfarë do të thotë për sistemet energjetike

Rritja e kërkesës nga qendrat e të dhënave vjen në të njëjtën kohë me elektrifikimin e transportit dhe të ngrohjes, siç shpjegojmë te artikulli për makinat elektrike në Evropë. Kjo kërkon investime të mëdha në prodhim, në rrjete transmetimi dhe në ruajtjen e energjisë.

IEA thekson se, në nivel global, qendrat e të dhënave mbeten një pjesë relativisht e vogël e rritjes së kërkesës për energji elektrike, krahasuar me industrinë, ajrin e kondicionuar dhe automjetet elektrike. Problemi është përqendrimi: në vendet ku grumbullohen shumë qendra, presioni mbi rrjetin lokal mund të jetë i madh.

Potenciali pozitiv

Raporti i IEA-së nënvizon edhe anën tjetër: IA mund të ndihmojë në optimizimin e rrjeteve elektrike, në parashikimin e prodhimit nga dielli dhe era, në zbulimin e defekteve në infrastrukturë dhe në uljen e konsumit në industri dhe ndërtesa. Nëse këto aplikime përdoren gjerësisht, kursimet mund të kompensojnë një pjesë të konsumit të vetë qendrave të të dhënave.

Përfundim

Inteligjenca artificiale nuk është “e padukshme”. Ajo ka një gjurmë fizike në serverë, ndërtesa, rrjete elektrike dhe ujë. Konsumi i qendrave të të dhënave po rritet shpejt, por mbetet i menaxhueshëm nëse shoqërohet me investime në energji të pastër, rrjete më të forta dhe efikasitet më të lartë. Pyetja nuk është nëse IA do të përdorë më shumë energji, por nga do të vijë ajo energji dhe kush do ta paguajë.