Më 5 qershor 2025, Banka Qendrore Evropiane (BQE) uli sërish normat e saj të interesit me 0,25 pikë përqindjeje. Norma e depozitave, e cila përcakton në praktikë kushtet e financimit në eurozonë, ra në 2 për qind. Ishte ulja e tetë që nga qershori i vitit 2024, kur BQE-ja nisi të zbusë politikën monetare pas ciklit më të ashpër të shtrëngimit në historinë e euros.

Për familjet dhe bizneset, pyetja praktike është e thjeshtë: a do të bëhen kreditë më të lira, dhe çfarë ndodh me kursimet? Për Kosovën dhe Malin e Zi, që përdorin euron pa qenë anëtare të eurozonës, pyetja ka edhe një dimension tjetër.

Nga lufta kundër inflacionit te uljet

Në vitin 2022, inflacioni në eurozonë u rrit me shpejtësi, i shtyrë nga çmimet e energjisë pas pushtimit të Ukrainës dhe nga pengesat në zinxhirët e furnizimit pas pandemisë. Në tetor 2022, inflacioni vjetor arriti në 10,6 për qind, niveli më i lartë që nga krijimi i euros.

BQE-ja reagoi me një seri rritjesh të normave, nga korriku 2022 deri në shtator 2023. Norma e depozitave u ngrit nga minus 0,5 për qind në 4 për qind. Kreditë u shtrenjtuan, kërkesa u ftoh dhe inflacioni filloi të bjerë gradualisht.

Kur inflacioni iu afrua objektivit prej 2 për qind, BQE-ja filloi uljet: në qershor, shtator, tetor dhe dhjetor 2024, pastaj në janar, mars, prill dhe qershor 2025. Sipas vlerësimit të shpejtë të Eurostat, inflacioni vjetor në maj 2025 ishte 1,9 për qind, pak nën objektiv.

Si ndikon norma e BQE-së te kreditë

BQE-ja nuk i vendos drejtpërdrejt normat që paguajnë qytetarët për kreditë. Ajo përcakton koston me të cilën bankat marrin ose depozitojnë para pranë bankës qendrore. Ky ndryshim transmetohet te tregu përmes disa kanaleve:

  • Euribori. Shumë kredi me normë të ndryshueshme në eurozonë lidhen me Euriborin, normën me të cilën bankat huazojnë njëra-tjetrën. Euribori ndjek nga afër pritjet për normat e BQE-së, prandaj ka rënë ndjeshëm që nga fundi i vitit 2023.
  • Kreditë e reja me normë fikse. Normat fikse varen nga pritjet afatgjata. Ato zakonisht reagojnë më herët se vetë vendimet e BQE-së, sepse tregjet i parashikojnë ato.
  • Konkurrenca mes bankave. Kur financimi bëhet më i lirë, bankat konkurrojnë më shumë për klientët, veçanërisht për hipotekat.

Në praktikë, kush ka kredi me normë të ndryshueshme e sheh efektin brenda disa muajve, kur norma rivlerësohet. Kush ka kredi me normë fikse nuk sheh ndryshim, derisa të rinegociojë ose rifinancojë kredinë.

Po kursimet?

Ana tjetër e medaljes janë depozitat. Kur normat bien, bankat ulin edhe interesin që u paguajnë kursimtarëve. Pas disa vitesh me depozita pothuajse pa interes, periudha 2023–2024 solli norma më tërheqëse për depozitat me afat. Me uljet e reja, kjo periudhë po mbyllet gradualisht.

Për kursimtarët, kjo do të thotë se kthimi real, pra interesi minus inflacioni, mund të bëhet sërish i ulët. Kjo zakonisht i shtyn disa njerëz të kërkojnë alternativa, si fondet e investimeve ose obligacionet shtetërore, të cilat kanë rreziqe dhe karakteristika të ndryshme.

Kosova: euro pa BQE

Kosova e përdor euron si monedhë ligjore, por nuk është pjesë e eurozonës dhe nuk ka përfaqësim në BQE. Banka Qendrore e Republikës së Kosovës nuk mund të shtypë para ose të vendosë norma interesi si një bankë qendrore klasike. Për këtë arsye, politika e BQE-së ndikon në Kosovë në mënyrë indirekte.

Bankat në Kosovë financohen kryesisht nga depozitat vendore, jo nga tregjet evropiane, prandaj normat e kredive këtu reagojnë më ngadalë dhe më pak ndaj vendimeve të Frankfurtit. Megjithatë, kur kostoja e parasë bie në Evropë, bankat mëmë të grupeve bankare që operojnë në Kosovë kanë më shumë hapësirë për të ofruar kushte më të mira. Po ashtu, inflacioni në eurozonë ndikon drejtpërdrejt në çmimet e mallrave të importuara nga Kosova.

Shqipëria, nga ana tjetër, ka monedhën e saj, lekun, dhe politikën e saj monetare. Megjithatë, meqë një pjesë e kredive dhe depozitave në Shqipëri janë në euro, vendimet e BQE-së ndikojnë edhe atje.

Çfarë mund të pritet më tej

Me normën e depozitave në 2 për qind dhe inflacionin afër objektivit, BQE-ja ka sinjalizuar se është afër fundit të ciklit të uljeve. Presidentja Christine Lagarde tha pas vendimit të qershorit se banka është “në pozicion të mirë” për të përballuar pasigurinë. Hapat e ardhshëm do të varen nga të dhënat, veçanërisht nga ecuria e pagave, e çmimeve të shërbimeve dhe e tregtisë ndërkombëtare.

Përfundim

Pas një periudhe me kredi të shtrenjta, eurozona po rikthehet në një mjedis me norma më të moderuara. Për huamarrësit me normë të ndryshueshme, kjo sjell lehtësim të dukshëm; për kursimtarët, interesa më të ulëta. Për Kosovën, efekti është më i zbutur dhe më i vonuar, por drejtimi është i njëjtë. Kush planifikon një kredi, si për shembull një hipotekë në një treg ku çmimet e banesave janë rritur shpejt, duhet të krahasojë ofertat dhe të kuptojë mirë dallimin mes normës fikse dhe asaj të ndryshueshme.

Ky artikull ka karakter informues dhe nuk përbën këshillë financiare.