Çdo verë, kur autostradat drejt Kosovës mbushen me makina me targa gjermane dhe zvicerane, ekonomia e vendit ndjen një impuls të dukshëm. Por ndikimi i diasporës nuk kufizohet në muajt e pushimeve. Gjatë gjithë vitit, paratë që emigrantët u dërgojnë familjeve të tyre, të njohura si remitanca, janë një nga burimet kryesore të të ardhurave për mijëra familje dhe një nga shtyllat e ekonomisë kosovare.

Sipas të dhënave të Bankës Qendrore të Republikës së Kosovës, remitancat kanë kaluar prej vitesh vlerën e një miliard eurove në vit, që i barazohet më shumë se një të dhjetës së produktit të brendshëm bruto. Pak vende në Evropë kanë një varësi kaq të madhe nga paratë e diasporës.

Nga vijnë dhe si vijnë

Pjesa më e madhe e remitancave vjen nga Gjermania dhe Zvicra, vendet me komunitetet më të mëdha të diasporës kosovare, pasuar nga vende të tjera të Evropës Perëndimore dhe Shtetet e Bashkuara.

Rrugët e dërgimit janë ndryshuar me kohë. Për dekada, një pjesë e konsiderueshme e parave vinte në dorë, gjatë vizitave në vendlindje. Sot, transfertat përmes bankave dhe operatorëve të specializuar të transferimit të parave janë më të zakonshme. Kostoja e dërgimit mbetet një çështje e rëndësishme: tarifat dhe kurset e këmbimit mund ta ulin ndjeshëm shumën që arrin te familja. Integrimi i mundshëm i rajonit në zonën e pagesave SEPA, i parashikuar në Planin e Rritjes së BE-së, mund t’i ulë këto kosto.

Remitancat kanë edhe një ritëm sezonal të qartë, me kulme gjatë verës dhe në fund të vitit, kur diaspora viziton Kosovën ose u dërgon familjeve para për festat.

Si përdoren paratë

Studimet dhe anketat me familjet tregojnë se pjesa më e madhe e remitancave shkon për konsum: ushqim, veshmbathje, shpenzime të shtëpisë, shëndet dhe arsim. Një pjesë tjetër e rëndësishme shkon për ndërtimin ose rinovimin e shtëpive.

Ky model ka efekte të dyfishta:

  • Stabiliteti social. Remitancat funksionojnë si një rrjet sigurie joformal. Ato ulin varfërinë dhe e zbusin ndikimin e krizave ekonomike, sepse diaspora shpesh dërgon më shumë kur familja në vendlindje ka nevojë.
  • Nxitja e konsumit. Shpenzimet e familjeve mbështesin tregtinë dhe shërbimet vendore, por një pjesë e madhe e mallrave të konsumit në Kosovë importohen. Kjo do të thotë se efekti mbi prodhimin vendor është më i kufizuar.

Efekti mbi tregun e punës

Ekonomistët kanë diskutuar prej kohësh nëse remitancat ndikojnë në vendimin e njerëzve për të punuar. Kosova ka një nga shkallët më të ulëta të pjesëmarrjes në tregun e punës në Evropë, veçanërisht te gratë. Disa studime sugjerojnë se të ardhurat nga jashtë mund ta rrisin “pagën minimale të pranueshme” që një person kërkon për të pranuar një punë, sidomos kur pagat vendore janë të ulëta.

Megjithatë, lidhja nuk është e thjeshtë. Pjesëmarrja e ulët shpjegohet edhe nga faktorë të tjerë: mungesa e çerdheve dhe shërbimeve të kujdesit, puna joformale, mospërputhja mes shkathtësive dhe nevojave të tregut dhe mundësitë e kufizuara në zonat rurale.

Diaspora si investitore

Përtej transfertave për familjen, diaspora luan rol edhe si investitore. Një pjesë e madhe e investimeve të huaja direkte në Kosovë lidhet me blerjen e pasurive të paluajtshme nga bashkatdhetarët. Diaspora gjithashtu kontribuon në turizëm, në hapjen e bizneseve të vogla dhe, gjithnjë e më shumë, në transferimin e njohurive dhe kontakteve profesionale.

Sfida për politikëbërësit është si ta kthejnë një pjesë të këtij kapitali nga konsumi dhe ndërtimi i shtëpive në investime produktive. Ide që diskutohen shpesh përfshijnë obligacione të posaçme për diasporën, fonde investimi me garanci publike, lehtësi për hapjen e bizneseve nga jashtë dhe informim më të mirë për mundësitë e investimit.

Rreziqet afatgjata

Varësia e lartë nga remitancat ka disa rreziqe:

  • Ndryshimet demografike. Brezat e rinj të diasporës, të lindur dhe rritur jashtë, kanë lidhje më të dobëta financiare me Kosovën. Me kalimin e kohës, transfertat mund të ulen.
  • Kriza në vendet pritëse. Një recesion në Gjermani ose Zvicër ndikon drejtpërdrejt në shumën e parave që arrijnë në Kosovë.
  • Emigrimi i ri. Largimi i të rinjve dhe i profesionistëve mund të rrisë remitancat afatshkurt, por dobëson kapacitetin prodhues të vendit afatgjatë.

Përfundim

Remitancat janë një burim i rëndësishëm stabiliteti për Kosovën dhe një shprehje e lidhjes së fortë mes diasporës dhe vendlindjes. Por ato nuk mund të zëvendësojnë një ekonomi që krijon vende pune të mjaftueshme në vend. Sfida e viteve të ardhshme është të shfrytëzohet potenciali i diasporës jo vetëm si burim parash, por edhe si burim investimesh, njohurish dhe lidhjesh me tregjet evropiane, siç po ndodh tashmë në sektorë si industria e TIK-ut.