Në shumë dyqane online në Kosovë dhe Shqipëri, butoni më i klikuar në faqen e pagesës nuk është “paguaj me kartë”, por “paguaj në dorëzim”. Klienti porosit online, por i numëron paratë në dorë kur korrieri troket në derë. Ky model, i njohur si cash on delivery, tregon një paradoks të rajonit: përdorimi i internetit dhe i telefonave inteligjentë është shumë i përhapur, ndërsa besimi te pagesat digjitale ende po ndërtohet.

Pse paratë në dorë mbeten mbret

Besimi

Shumë blerës kanë frikë se, nëse paguajnë paraprakisht, produkti mund të mos arrijë ose të mos përputhet me përshkrimin. Pagesa në dorëzim e zhvendos rrezikun te shitësi. Frika nga mashtrimet me kartë, e ushqyer nga rastet e phishing-ut dhe mashtrimeve online, e forcon këtë qëndrim.

Ekonomia joformale

Një pjesë e konsiderueshme e aktivitetit ekonomik në rajon zhvillohet jashtë sistemit formal. Për disa biznese dhe punëtorë, paratë në dorë janë më të përshtatshme sepse nuk lënë gjurmë. Kjo e ngadalëson kalimin te pagesat digjitale dhe ka kosto për buxhetet publike.

Kostot e pranimit

Për tregtarët e vegjël, pranimi i kartave ka kosto: tarifat për çdo transaksion, qiraja e terminalit dhe koha e pritjes derisa paratë të arrijnë në llogari. Kur marzhet janë të vogla, këto kosto duken të panevojshme.

Mungesa e disa shërbimeve ndërkombëtare

Disa platforma të njohura ndërkombëtare të pagesave nuk kanë ofruar shërbim të plotë në të gjitha vendet e rajonit. Kjo ka qenë pengesë për bizneset që shesin jashtë vendit dhe për profesionistët që punojnë për klientë të huaj.

Çfarë po ndryshon

Pavarësisht pengesave, tendenca është e qartë. Bankat në rajon kanë zgjeruar pagesat pa kontakt dhe aplikacionet e bankave mobile. Pagesa me telefon përmes portofolave digjitalë është bërë e mundur në disa vende të rajonit. Shumë dyqane online kanë shtuar pagesën me kartë krahas asaj në dorëzim, shpesh me zbritje për pagesat paraprake.

Pandemia e vitit 2020 ishte një moment kthese. Mbyllja e dyqaneve fizike i shtyu shumë qytetarë të blejnë online për herë të parë, dhe një pjesë e mirë e tyre vazhduan të blejnë në këtë mënyrë edhe më pas.

Roli i SEPA-s

Një ndryshim i madh mund të vijë nga integrimi i rajonit në Zonën e Vetme të Pagesave në Euro (SEPA). SEPA është sistemi që lejon transferta në euro mes vendeve anëtare me kosto dhe afate të njëjta si transfertat brenda vendit. Për vendet jashtë saj, transfertat në euro drejt BE-së trajtohen si transferta ndërkombëtare, me tarifa më të larta dhe kohë më të gjatë.

Integrimi në SEPA është një nga elementet kyçe të Planit të Rritjes së BE-së për Ballkanin Perëndimor. Shqipëria dhe Mali i Zi ishin ndër vendet e para të rajonit që morën miratimin për t’u bashkuar me skemat e pagesave SEPA, ndërsa vendet e tjera janë në procese përgatitjeje. Për familjet që marrin remitanca nga diaspora dhe për bizneset që tregtojnë me BE-në, kjo mund të sjellë kursime të ndjeshme.

Çfarë kërkojnë konsumatorët

Anketat dhe përvoja e tregtarëve tregojnë se blerësit online në rajon kërkojnë kryesisht tri gjëra:

  1. Siguri: garanci që paratë nuk humbasin nëse diçka shkon keq, përfshirë mundësinë për të kthyer produktin.
  2. Thjeshtësi: procese pagese të shkurtra, pa formularë të gjatë dhe pa ridrejtime të panevojshme.
  3. Transparencë: çmime të qarta, përfshirë transportin dhe doganat për porositë nga jashtë.

Tregtarët që i ofrojnë këto, përfshirë politikat e qarta të kthimit dhe shërbimin e mirë ndaj klientit, arrijnë zakonisht ta rrisin pjesën e pagesave digjitale.

Rreziqet që duhen menaxhuar

Rritja e pagesave digjitale sjell edhe rreziqe të reja: mashtrimet me kartë, vjedhjen e të dhënave dhe përjashtimin e njerëzve që nuk kanë llogari bankare ose që nuk ndihen të sigurt me teknologjinë. Për këtë arsye, edukimi financiar dhe digjital, si dhe mbrojtja efektive e konsumatorit, janë po aq të rëndësishme sa infrastruktura teknike.

Përfundim

Tregtia elektronike në Kosovë dhe Shqipëri po rritet, por mbetet e lidhur fort me paratë në dorë. Kalimi te pagesat digjitale nuk varet vetëm nga teknologjia, por nga besimi, kostot dhe rregullat. Integrimi në SEPA, konkurrenca mes bankave dhe mbrojtja më e mirë e konsumatorit mund ta përshpejtojnë këtë proces. Deri atëherë, butoni “paguaj në dorëzim” do të mbetet i rëndësishëm për shumë blerës.